Karpofor

yemeklik mantarlar

Karpofor
Yemeklik mantarlar─▒n sebze olarak t├╝ketilen k─▒s─▒mlar─▒ karpoforlar─▒d─▒r. Karpofor, sap ve ┼čapka olmak ├╝zere iki ana b├Âl├╝mden olu┼čur. Sap ve ┼čapkan─▒n ┼čekli, rengi, irili─či ile tat ve kokusu yemeklik t├╝rlerine g├Âre ├žok farkl─▒l─▒k g├Âsterir. K├╝lt├╝r mantar─▒ Agaricus bisporus ta sap ve ┼čapka simetrik olarak geli┼čir. Olgun mantarda silindirik yap─▒daki sap k─▒sm─▒n─▒n ├╝zerinde, kesiti hilal ┼čeklinde olan a├ž─▒k ┼čemsiye bi├žimindeki ┼čapka k─▒sm─▒ yer al─▒r.

Sap ve ┼čapka esas olarak iyice geli┼čmi┼č ve yeterli besin maddelerini toplam─▒┼č olan sekonder misellerin yo─čunla┼čmas─▒, birle┼čmesi sonucu meydana gelir. Yo─čunla┼čma s─▒ras─▒nda, sekonder misellerin belli yerlerinde ├Ânce toplu i─čne ba┼č─▒ b├╝y├╝kl├╝─č├╝nde noktalar halinde olu┼čumlar belirir. Giderek irile┼čen olu┼čumlar daha sonra sap ile ┼čapka k─▒s─▒mlar─▒n─▒n belirginle┼čti─či primordiumlar haline d├Ânerler.

Esas olarak ┼čapka ve sap─▒n yap─▒ta┼č─▒ da hiflerdir. Hiflerin ┼čapka ile sap─▒n birle┼čti─či yerden de─či┼čik y├Ânlere do─čru farkl─▒ bi├žimlerde geli┼čmesi sonucunda toprak ├╝st├╝ k─▒s─▒mlar─▒ belirginle┼čmeye ba┼člar. Sap─▒ meydana getiren hiflerin geli┼čmesi eksene paralel y├Ânde olur.

B├Âylece sap k─▒sm─▒ silindirik yap─▒ kazan─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k ├╝st tarafdaki hifler, bile┼čme noktas─▒ndan ├ževreye do─čru de─či┼čik y├Ânlerde geli┼čirler. Bu geli┼čmeyi bir su f─▒skiyesindeki, suyun hareketine benzetmek olas─▒d─▒r. Hiflerin de─či┼čik y├Ânlere do─čru b├╝y├╝mesi ┼čapka k─▒sm─▒n─▒n a├ž─▒k bir ┼čemsiye g├Âr├╝n├╝m├╝ kazanmas─▒na neden olur.

Geli┼čmenin ba┼člang─▒c─▒nda, yani karpofor primordium halinde iken sap ve ┼čapkan─▒n ├žaplar─▒ birbirine e┼čittir. Ancak geli┼čme d├Âneminde ┼čapka k─▒sm─▒ sapa g├Âre daha h─▒zl─▒ b├╝y├╝d├╝─č├╝ i├žin geni┼čler ve d├╝─čme ┼čeklini al─▒r. D├╝─čme safhas─▒nda ┼čapkan─▒n kenar─▒ ile sap aras─▒nda i├ž zar (velum partiale) ad─▒ verilen bir zar bulunur. ┼×apkan─▒n h─▒zl─▒ b├╝y├╝mesine ayak uyduramayan i├ž zar daha sonra y─▒rt─▒l─▒r. Olgun mantarlarda sap zerinde daire ┼čeklinde g├Âr├╝len par├ža, i├ž zar─▒n y─▒rt─▒lmas─▒yla sap─▒n ├╝zerinde kalan art─▒kd─▒r. Bu kal─▒nt─▒ya annulus ad─▒ verilir. Agaricus bisporus’da annnulus ├žo─čunlukla ├žabucak kaybolur. Di─čer baz─▒ t├╝rlerde geli┼čmenin t├╝m a┼čamalar─▒nda belirgin olarak kal─▒r. Yine ayn─▒ zar─▒n di─čer ucu da ┼čapkan─▒n kenar─▒nda bir art─▒k b─▒rak─▒r. Bu ikinci art─▒─ča ise kortina ad─▒ verilir.

Gen├ž devrede sap ve ┼čapkay─▒ kaplayan birde d─▒┼č zar (Velum universale) mevcuttur. D─▒┼č zarda geli┼čmeye ayak uyduramad─▒─č─▒ndan y─▒rt─▒l─▒r ve bir k─▒sm─▒ sap, di─čer k─▒sm─▒ da ┼čapkan─▒n ├╝zerinde kal─▒r. ┼×apka ├╝zerinde kalan k─▒s─▒m, mantar iyice irile┼čti─činde ├žatlar ve kurak atmosferde pullar ┼čeklinde g├Âr├╝l├╝r.

┼×akan─▒n alt y├╝z├╝nde mantar─▒n ├╝reme organlar─▒ bulunmaktad─▒r. Lamel ad─▒ verilen ve gen├ž ├Ânemde pembe, ileri devrede kahverengine d├Ân├╝┼čen bu organlar─▒ ┼čapka i├žinde olu┼čumu, geli┼čmenin d├╝─čme safhas─▒nda ger├žekle┼čir.

D├╝─čme safhas─▒ndan sonra ┼čapka k─▒sm─▒ ile birlikte sap da geli┼čmeye ba┼člar ve bir miktar uzar. Geli┼čmenin son safhas─▒nda, sap geli┼čmesi tekrar yava┼člar ve durur buna kar┼č─▒l─▒k ┼čapka, geli┼čmesine devam eder ve ┼čemsiye ┼čeklinde a├ž─▒l─▒r.

┼×apka genellikle saman sar─▒s─▒na yak─▒n beyaz renktedir. Baz─▒ ├že┼čitlerde renk krem veya a├ž─▒k kahve rengi olabilir.

Meyve eti k─▒sm─▒, de─či┼čikli─če u─črayarak farkl─▒la┼čm─▒┼č hiflerden olu┼čmaktad─▒r. Bu hiflerden bir k─▒sm─▒ yap─▒sal hifler (fondamental hifler) olup ir uzun ve geni┼č yap─▒daki serbest h├╝crelerden meydana gelmi┼člerdir. Di─čerleri ise ba─člant─▒y─▒ sa─člayan ba─člay─▒c─▒ hifler ile y├╝ksek bir aktiviteye sahip olan renksiz veya a├ž─▒k renkli ├╝retken veya do─čurgan hiflerdir. Generatris hifler ├╝reme organlar─▒n─▒n bulundu─ču himenyumun olu┼čumuna da hizmet ederler.

┼×apkan─▒n alt y├╝z├╝nde bulunan lameller mantarlar─▒n ├╝remesinden sorumlu himenyumu ta┼č─▒yan organlard─▒r. Lameller merkezden ├ževreye radyal olarak do─črusal y├Ânde uzan─▒rlar.

Lamellerin her iki y├╝z├╝ ├╝zerinde yer alan himenyum tabakas─▒ y├╝zeye dik olarak s─▒ralanm─▒┼č bir dizi h├╝creden meydana gelmi┼čtir. Himenyum ├╝├ž de─či┼čik elemana sahiptir: Basidium, Paraphysis ve cystidia. Basidiumlar dikaryotik miselyumun en son h├╝creleridir. ├ľnceleri ince uzun olan basidium h├╝creleri zamanla ┼či┼čerek lobut bi├žimini al─▒rlar. Mantar─▒n ├╝reme birimi olan sporlar i┼čte bu basidiumlar ├╝zerinde olu┼čurlar. Himenyum tabakas─▒n─▒n alt─▒nda lamelin ortas─▒na do─čru yuvarlak ┼čekilli himenyum alt─▒ h├╝creleri ve i├žte de uzun ┼čekilli tarama yer al─▒r.

(Visited 75 times, 1 visits today)
Click to rate this post!
[Total: 1 Average: 5]

Alakal─▒ yaz─▒lar

Leave a Comment