Kompost nedir?

mantar ve kompost

Kompost nedir?
Kompost ├Âl├╝ organik materyallerin kontroll├╝ bir ┼čekilde, zararl─▒ tohumlar─▒ ve hastal─▒─ča neden olan mikroplar─▒ ├Âld├╝recek bir s─▒cakl─▒kta, yararl─▒ mikroplar─▒n m├╝dahaleleriyle sabit bir malzemeye d├Ân├╝┼č├╝m├╝d├╝r. Aerobik (oksijenle temas halinde) kompostun d├Ân├╝┼č├╝m s├╝recinde kaynak materyallerin kimyasal bile┼čenleri (azot, k├╝k├╝rt, v.s.), yeti┼čmekte olan bitkilere yararl─▒ ve sabit maddelere d├Ân├╝┼č├╝r (amino asitler, proteinler, humus bile┼čenleri).

Kompostla┼čma bir ba┼čka ifadeyle, canl─▒ organizmalar─▒n topra─ča kar─▒┼č─▒p ├ž├╝r├╝yerek mineralize olmas─▒n─▒, do─čadaki besin d├Ân├╝┼č├╝m├╝n├╝, enerji ak─▒┼č─▒n─▒, do─čal sisteme ba─čl─▒ canl─▒lar─▒n ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmesini, t├╝m fiziksel, kimyasal ve biyolojik elemanlar─▒n denge i├žerisinde fonksiyonelli─čini s├╝rd├╝rmesini sa─člayan en ├Ânemli olgudur. Do─čal ortamlarda bitkilerin yani birincil ├╝reticilerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ topra─ča geri d├Âner. Par├žalan─▒r, ├ž├╝r├╝r, yeniden mineral madde olarak bitkilerin ya┼čamas─▒ i├žin besin kayna─č─▒na d├Ân├╝┼č├╝r. Yine pek ├žok b├╝y├╝k, k├╝├ž├╝k hayvan her t├╝rl├╝ at─▒─č─▒n─▒ topra─ča b─▒rakarak ya┼čar ve sonunda ├Âlerek toprak olur, kompostla┼č─▒r. Toprakta bitki ve hayvan art─▒klar─▒n─▒n par├žalanmas─▒n─▒, kar─▒┼čmas─▒n─▒, ├ž├╝r├╝yerek toprak olmas─▒n─▒ ya─čmurlar─▒n, g├╝ne┼čten gelen ─▒s─▒n─▒n ve di─čer iklimsel olaylar─▒n etkisiyle ger├žekle┼čtiren milyonlarca canl─▒ vard─▒r. Kendi ya┼čamlar─▒n─▒ devam ettirip ├žo─čal─▒rken do─čal dengeleri de korumaktad─▒rlar.

Kompostun ba┼čl─▒ca ├Âzelli─či, kimyasal g├╝breler gibi bitkilerin b├╝y├╝mesi i├žin gerekli olan bile┼čiklerin topra─ča ilavesine y├Ânelik olmay─▒p, topraktaki humus miktar─▒n─▒ takviye etmek suretiyle bitkilerin yeti┼čti─či ortam─▒n ─▒slah─▒n─▒ sa─člamakt─▒r. Yani, humus dengesini tamamlayarak a─č─▒r topraklar─▒n havalanmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒ran, kumlu topraklar─▒n su tutma kapasitesini art─▒ran, toprak mikroorganizmalar─▒n─▒n faaliyetlerini art─▒ran, topra─ča verilen kimyasal g├╝brelerin toprakta tutunmas─▒ ve bitkiler taraf─▒ndan daha kolay ve verimli bir ┼čekilde al─▒nmas─▒n─▒ sa─člayan ve k─▒smen bitkiler i├žin gerekli elementleri kar┼č─▒layan yararlar─▒ sa─člamakt─▒r.

Kompostla┼čma i┼člemi, organik maddelerin aerobik (haval─▒ ortamda bakteri ├╝remesi) veya anaerobik (havas─▒z ortamda bakteri ├╝remesi) ┼čartlar alt─▒nda sa─čl─▒─ča zarars─▒z, humusa benzer bir maddeye d├Ân├╝┼čmesi ile sonu├žlan─▒r.

Kompost ├╝reticisi i├žerisindeki kar─▒┼č─▒m bozulma i┼člemi s─▒ras─▒ndaki reaksiyonlar nedeni ile yar─▒ya iner. Taze kompostun bah├ženin mal├žlanmas─▒ ve ├žim alanlar─▒ i├žin kullan─▒lmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Olgunlu─ča ula┼čan kompost kolayl─▒kla ufalan─▒r, koyu kahverengidir ve elde edilen materyal odun gibi bir kokuya sahiptir. 12 aydan daha ya┼čl─▒ kompostun kullan─▒lmas─▒, bitki besin i├žeri─činin azalmas─▒ nedeni ile ├Ânerilmemektedir.

Kompost, esasen “ye┼čil” ve “kahverengi” olmak ├╝zere iki ana materyalin kar─▒┼č─▒m─▒n─▒n do─čal ├ž├Âz├╝l├╝┼č├╝, yani havayla temas halindeki (aerobik, dolay─▒s─▒yla kokusuz) ayr─▒┼č─▒m s├╝recinin sonucunda elde edilen, zengin bir bitki yeti┼čtirme ortam─▒ (humus) olarak tarif edilir.

Kahverengi materyal kuruyana kadar bekletilmi┼č a─ča├ž ve ├žal─▒ ye┼čil aksam─▒, ├žim, ├Âzetle her t├╝r ot ve t├╝revleridir. ├çok de─čerli ve bulunmas─▒ kolay olan kuru yapraklar─▒n yan─▒ s─▒ra kahverengi kategorisine, e┼čit derece de─čerli olan saman, temiz yani kompost y─▒─č─▒n─▒ kimyasala bula┼čmam─▒┼č tahta tala┼č─▒ (├žam gibi re├žineli ve asidik olma riski y├╝ksek olanlardan ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r), hatta miktar─▒ az tutuldu─ču ve parlak renkli k─▒s─▒mlar─▒ olmamas─▒ ┼čart─▒yla gazete ka─č─▒d─▒ veya karton da eklenebilir. S├Âz konusu materyalin ┼čehir ortam─▒nda toplanmas─▒n─▒n g├╝├ž oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lebilir ama en yak─▒n parka bir ziyaretle veya ┼čehir d─▒┼č─▒na bir yolculuk s─▒ras─▒nda gereken materyal k─▒sa zamanda toplanabilir (me┼če ve ceviz a─ča├ž yapraklar─▒ndan ka├ž─▒n─▒lmas─▒ gerekiyor). Halk pazarlar─▒nda yumurta vb. sat─▒c─▒lar─▒ndan bir miktar saman al─▒nabilir. Kahverengi malzeme zaman i├žinde par├ža par├ža kullan─▒laca─č─▒ i├žin ender toplama f─▒rsatlar─▒n─▒ de─čerlendirip fazlas─▒yla toplanmas─▒ fayda vard─▒r; hava alabilecek ┼čekilde saklanmal─▒d─▒r.

Ye┼čil materyal ise hen├╝z kurumam─▒┼č, i┼členmemi┼č (sebze-meyve) mutfak at─▒klar─▒d─▒r. Bu kategori i├žin abart─▒l─▒ titizlik g├Âstermek gerekmez; Makarna, pilav, ya─člar, ekmek, et-bal─▒k-tavuk vb at─▒klar kullan─▒lmamal─▒d─▒r. Bunlar─▒n haricinde, her nevi ├ži─č bitki at─▒klar─▒, yumurta kabuklar─▒ (domates bitkileri i├žin ├Âzellikle konmas─▒nda fayda olabilir) ve fazlal─▒ktan ka├ž─▒nmak ko┼čuluyla ├žay posas─▒ da kullan─▒labilir. Ku┼č kafeslerinden ├ž─▒kan malzeme iyidir. (├ľnemli not: Kanatl─▒ hayvan g├╝breleri tuzlu oldu─ču i├žin solucanlara zarar vermemesi a├ž─▒s─▒ndan kullan─▒m─▒nda a┼č─▒r─▒ya ka├ž─▒lmamaya dikkat edilmelidir). Hayvan (at-inek-koyun-ke├ži-tavuk) g├╝bresi bulunursa ye┼čil olarak say─▒l─▒r, ancak tam anlam─▒yla ham (taze) olmamal─▒, biraz bekletilmi┼č olmal─▒. (├ľnemli not: Esasen hayvan g├╝bresi s─▒v─▒ hayvan idrar─▒ndan iyice ayr─▒ld─▒ktan sonra kullan─▒lmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ kat─▒ ile kar─▒┼č─▒k olarak gelen s─▒v─▒ idrarda da tuzluluk oran─▒ y├╝ksek olabilmektedir. S─▒v─▒s─▒ al─▒nm─▒┼č kat─▒ hayvan g├╝bresi bir s├╝re dinlendikten sonra kompost y─▒─č─▒n─▒na dahil edilebilir.)

Kahverengi ve ye┼čil materyalimizin ince ince k─▒y─▒lmas─▒n─▒n ├Âneminin vurgulanmas─▒ gerekiyor. ─░nce k─▒y─▒lm─▒┼č olan kompost materyali bir o kadar dengeli ve ├Âzellikle de h─▒zl─▒ bir ayr─▒┼čma sa─člamaktad─▒r. Buna ra─čmen sistemde bulunan ve daha yava┼č ├ž├Âz├╝ld├╝─č├╝ i├žin geriye kalan kal─▒n par├žalar, her zaman i├žin kurulacak bir sonraki kompost ├╝retimi i├žin tekrar kullan─▒labilir.

Kompost merakl─▒lar─▒na ek bilgi notu: Kahverengi materyal, karbonlar bak─▒m─▒ndan zengin olup kompostu canland─▒ran, kompostun ruhu, daha do─črusu ├ž├Âzme i┼činin as─▒l i┼č├žileri olan mikroorganizmalar─▒ besliyor. Ye┼čil materyal ise azot veya protein kayna─č─▒ olarak i┼člev g├Âr├╝r. Bitkilerin yeti┼čmesi i├žin gerekli olan potasyum da meyve ve sebze kabuklar─▒nda bulunur. T├╝m canl─▒lar─▒n fonksiyonlar─▒ i├žin temel madde olan fosfor, ayr─▒ca domatesin ├Âzellikle sevdi─či kalsiyum da yumurta kabu─čunda bolca bulunuyor. Fosforun bir ba┼čka kayna─č─▒, patatestir.

Webview Test Lab
(Visited 155 times, 1 visits today)
Click to rate this post!
[Total: 2 Average: 5]

Alakal─▒ yaz─▒lar

Leave a Comment