Mikolog Jilber Barut├žiyan

Mikolog Jilber Barut├žiyan

Mikolog Jilber Barut├žiyan kimdir?
T├╝rkiye’de arkeoloji e─čitimi ald─▒ktan sonra 1984 y─▒l─▒nda ─░svi├žreye gitti. ─░svi├žre’de amat├Âr olarak mantarc─▒l─▒─ča ba┼člayan Barut├žiyan, ─░svi├žre Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒n─▒n onay─▒ndan ge├žmi┼č bir M─░KOLOG yani mantar bilimcidir.

Ki┼čilerin toplad─▒─č─▒ mantarlar─▒ kontrol etme, her t├╝rl├╝ mantar ticaretinde sertifika yazma ve kurs verme yetkisi kazand─▒ran bu sertifika, d├╝nyada sadece ─░svi├žre Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan verilmektedir ve Jilber Barut├žiyan bu sertifika ve yetkiye sahip olan uzmanlardan birisidir

─░kbahar─▒n en g├╝zel d├Âneminde ya─čmurlu g├╝nlerin ard─▒ ard─▒na gelmesi asab─▒n─▒z─▒ bozmu┼č olabilir. Ama ya─čmura ├ž─▒lg─▒nca sevinenler de var aram─▒zda. Mesela ─░stanbullu mikolog, yani diplomal─▒ mantar uzman─▒ Jilber Barut├žiyan. ├ç├╝nk├╝ ya─čmur, ormanda mantar demek. ─░svi├žre’de ya┼čarken yabani mantarlar─▒ ke┼čfeden Barut├žiyan 23 y─▒ld─▒r mantar pe┼činde. ─░ki y─▒ld─▒r mantar ke┼čif turlar─▒ d├╝zenleyen, 400 ki┼čilik bir grup olu┼čturan, rehber kitap yazan Barut├žiyan, t├╝m mantar merakl─▒lar─▒n─▒ bir araya gelmeye, Avrupa’daki gibi kul├╝pler kurmaya davet ediyor.

Jilber Barut├žiyan (46, soyad─▒ n├╝fus memurunun azizli─či, do─črusu Barut├žuyan) k├╝├ž├╝k ya┼čtan beri do─čaya ve ara┼čt─▒rmaya merakl─▒yd─▒. Yedi ya┼č─▒nda denizin alt─▒n─▒ merak etti, dalmaya ba┼člad─▒. 22’sinde d├╝nyaya ku┼čbak─▒┼č─▒ bakmak i├žin lisansl─▒ para┼č├╝t├ž├╝ oldu. 23’├╝nde da─člara vuruldu, lisansl─▒ da─čc─▒lar aras─▒na kat─▒ld─▒. Yeralt─▒nda ya┼čam─▒n pe┼čine d├╝┼čt├╝, ma─čarac─▒l─▒─ča ba┼člad─▒. 30’unda kadehindeki ┼čarab─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝ merak etti, kurslara gidip uzmanl─▒k belgesi ald─▒.

Barut├žiyan’─▒n yabani mantarlarla tan─▒┼čmas─▒ 23 y─▒l ├Ânce, ─░svi├žre’ye yerle┼čti─či ilk g├╝nlere uzan─▒yor. “Yemek ve K├╝lt├╝r” dergisinin yeni say─▒s─▒nda, bu hobisinin ba┼člang─▒c─▒n─▒ da esprili bir dille yazm─▒┼č. “Alp Da─člar─▒’nda bal─▒k tutman─▒n Saros’taki kadar zevkli olmad─▒─č─▒n─▒ fark edince bir sonbahar g├╝n├╝ ormana dald─▒m. ├çevre mantar toplayanlarla doluydu. Sohbet etmek istedim, tuhaf tuhaf bakt─▒lar. ├çok ketumlar, meralar─▒n─▒ birbirlerinden sakl─▒yorlar. D├Ân├╝┼čte arkada┼č─▒mla kar┼č─▒la┼čt─▒m. Toplad─▒klar─▒m─▒ kontrol ettirmemi ├Ânerdi. K├Âydeki uzman teyze t├╝m mantarlar─▒m─▒ ├ž├Âpe at─▒verdi. Me─čer naylona konmazm─▒┼č. Ertesi g├╝n kitap├ž─▒ya gitti─čimde raf dolusu rehberle kar┼č─▒la┼čt─▒m. Ard─▒ndan bir mantar kul├╝b├╝ne ├╝ye oldum. Yani bal─▒k muhabbeti yapal─▒m dedik, mantarc─▒ olduk.”

Bunu da oku :  Yaprak mantar─▒ yeti┼čtiricili─či nas─▒l yap─▒lmaz?

SEZAR MANTARI İÇİN 300 KİLOMETRE GİTTİM
Barut├žiyan Galatasaray Lisesi mezunu. Arkeoloji ├Â─črenimini yar─▒m b─▒rak─▒p 1984’te ─░svi├žre’ye gitmi┼č. Uzun y─▒llar sa─čl─▒k sekt├Âr├╝nde ├žal─▒┼čm─▒┼č, ticaretle u─čra┼čm─▒┼č. Avrupa’n─▒n bir├žok ├╝lkesinde yabani mantar toplaman─▒n neredeyse milli spor kabul edildi─čini, sadece ─░svi├žre’de iki bin civar─▒nda kul├╝p bulundu─čunu, ─░talya, ─░spanya, Fransa’da federasyonlar olu┼čtu─čunu s├Âyl├╝yor. Barut├žiyan’a g├Âre T├╝rkiye ger├žek bir yabani mantar cenneti ama fark─▒nda de─čiliz. ├çap─▒ iki milimetrenin ├╝zerindeki “makro” kategorisinde, 10 bin t├╝r yeti┼čiyor. Aralar─▒nda pahal─▒ ve nadide olanlar var: “─░stanbul’un l├╝ks restoranlar─▒ ─░talya’dan kilosu 450 YTL’ye kurutulmu┼č kuzu g├Âbe─či getirtiyor. Bunlar─▒n bir k─▒sm─▒ T├╝rkiye’den g├Ânderiliyor ─░talya’ya. Birini do─čada g├Ârebilmek u─čruna ─░svi├žre’den Fransa’ya gitti─čim mantarlar─▒, ─░stanbul ├ževresinde sepet dolusu topluyorum.”

Barut├žiyan iki y─▒l ├Ânce T├╝rkiye’ye d├Ând├╝─č├╝nde, yabani mantar zengini b├Âlgeleri gezmeye ba┼člam─▒┼č. ─░stanbul’dan Giresun’a Karadeniz’i inceleyip, Antalya’ya kadar uzanm─▒┼č. ┼×imdi en merak etti─či b├Âlgeler Sivas, Erzincan ├ževresi.

┼×├ľHRET─░ G─░DEREK YAYILDI K├ľYL├ťLER ONA DANI┼×IYOR
Bu arada ┼č├Âhreti de, yabani mantar ticareti yapanlar aras─▒nda yay─▒lm─▒┼č. ├çok de─čerli mantar ke┼čfetti─čini sanan k├Âyl├╝ hemen onu ar─▒yor, ├žo─čuna g├Ân├╝ll├╝ dan─▒┼čmanl─▒k yap─▒yor. “G├Ânderilenlerin ├žo─ču zehirli ├ž─▒kt─▒. Ge├ženlerde biri tr├╝f buldu─čunu iddia etti. G├Ânderdi─či mantarla┼čm─▒┼č a─ča├ž k├Âk├╝yd├╝.”

Hayat─▒n─▒n en tuhaf, en nadide yabani mantar─▒na ise K├╝re Da─člar─▒’nda, d├╝nyan─▒n d├Ârd├╝nc├╝ derin ma─čaras─▒ Ilgarini’nin dibinde rastlam─▒┼č. Foto─čraf─▒n─▒ b├╝y├╝k bir co┼čkuyla g├Âsteriyor. Bu i┼č i├žin ├Âzel ekipman alan, ekonomist ve amat├Âr foto─čraf├ž─▒ e┼či Nur┼čen ├žekmi┼č. Kuru dal ├╝st├╝ndeki salyangoz k├Âp├╝─č├╝n├╝ and─▒ran mantar─▒n foto─čraf─▒n─▒ g├Âsterirken, ├Ânemini anlat─▒yor. “Tahminen bu dal binlerce y─▒ld─▒r ayn─▒ yerde. ├çevredeki nadir mikro klima sayesinde nadir mantar olu┼čmu┼č. B├╝y├╝k bir ihtimalle Serpula Lacrimans. Bu y─▒l profesyonel bir foto─čraf├ž─▒ g├Ât├╝r├╝p, daha net g├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝ elde etmeye ├žal─▒┼čaca─č─▒m.”

Bunu da oku :  Do─čal mantarlar─▒n nesli t├╝keniyor

K─░TABI HAZIR, S─░TE VE MAIL GRUBU KURACAK
Barut├žiyan, mantarlarla bu kadar ha┼č─▒r ne┼čir olup zehirlenmemeyi ba┼čarmak i├žin ─░svi├žre’de mantar kul├╝plerindeki kurslara kat─▒lm─▒┼č. Ayr─▒ca kitap toplam─▒┼č. Bug├╝n Emile Boudier’in 1905 tarihli be┼č ciltlik ba┼čyap─▒t─▒ Icones Mycologicae’nin t─▒pk─▒bas─▒m─▒ dahil, yabani mantarla ilgili 50 civar─▒nda Frans─▒zca, Almanca temel eser var k├╝t├╝phanesinde. “Yabani mantar konusunda kitab─▒n yenisi makbuld├╝r. Son be┼č y─▒lda bile ├žok ┼čey de─či┼čti. D├╝n zehirli oldu─ču fark edilemeyen mantarlar, bug├╝n tehlike listesinde.” Bunlarla da yetinmemi┼č, ─░svi├žre Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒’n─▒n zorlu bir e─čitim ve s─▒navdan sonra verdi─či mikoloji diplomas─▒n─▒ alm─▒┼č.

Bu konuda T├╝rk├že rehber olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝nce bir de kitap yazm─▒┼č. T├╝rkiye’deki 200 ├Ânemli mantar ├že┼čidini anlatt─▒─č─▒ kitab─▒ yay─▒nc─▒s─▒n─▒ bekliyor. Bir web sitesi kurmay─▒, iki y─▒ld─▒r d├╝zenledi─či kurslara kat─▒lan 400 ki┼čiyi mail zincirinde bulu┼čturmay─▒ planl─▒yor. Mantar─▒n ger├žek mevsimi sonbaharda yine ke┼čif turlar─▒ d├╝zenleyecek. Zehirli mantarlar hakk─▒nda tek T├╝rk├že eseri yazan Prof. Dr. Afife Mat gibi akademisyenler dahil her meslekten do─časever var bu turlar─▒n tiryakileri aras─▒nda. Barut├žiyan, T├╝rkiye’de konunun merakl─▒lar─▒n─▒ bir araya gelmeye, kul├╝p kurmaya ├ža─č─▒r─▒yor. “Mantar k├╝lt├╝r├╝n├╝n yay─▒lmas─▒ i├žin elimden geleni yapaca─č─▒m, ilk f─▒rsatta yemeklerini de kitapla┼čt─▒raca─č─▒m” diyor.

T├╝rkiye’de iyi aransa tr├╝f mantar─▒ da bulunabilir
S├Âz, Avrupa’da kilosu 400 bin YTL’ye ula┼čan tr├╝flere geldi─činde ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ ┼čekilde heyecan─▒n─▒ yitiriyor Barut├žiyan’─▒n sesi. “Hi├ž sevmem tr├╝f├╝n tad─▒n─▒” diyor. “Frans─▒z bilim adam─▒ Marcel Locquin, tarihte tr├╝ften ilk kez Anadolu’daki S├╝mer yaz─▒tlar─▒nda bahsedildi─čini yaz─▒yor. Tabarli’ymi┼č ismi. Muhtemelen T├╝rkiye’de keme olarak bilinen t├╝r. Patates tad─▒ndad─▒r, bana sorarsan─▒z T├╝rkiye’de ├žok abart─▒l─▒yor… Asl─▒nda aransa bulunabilir de. ├ç├╝nk├╝ ├ževresi t├╝yl├╝ me┼čeyle (Quercus Pubescens) ├ževrili f─▒nd─▒k bah├želerini ├žok sever…” Ancak, tr├╝fe rastlamak pek kolay de─čil. ─░talyanlar, topra─ča g├Âm├╝l├╝ mantarlar─▒ bulmak i├žin ├Âzel e─čitimli domuz ya da avc─▒ k├Âpekleri kullan─▒yor. Barut├žiyan, bu k├Âpeklerin fiyat─▒n─▒n 20 bin dolar─▒ a┼čt─▒─č─▒n─▒ hat─▒rlat─▒p en sevdi─či mantar─▒ anlat─▒yor: “─░smi Amanita Ceasarea, yani Sezar’─▒n Mantar─▒. Pembemsi ve ├žok lezzetli. Avrupa’da kilosu 80 Euro’yu buluyor, sonbaharda ─░stanbul ├ževresinde sepetler dolusu topluyorum.”

Bunu da oku :  ├ç├Ârek mantar─▒; ya┼članmay─▒ yava┼člatan besin

BIRAK MANTAR ─░┼×LER─░N─░ AB─░ HAZ─░NE M─░ ARIYORSUN?
“Kastamonu’da rehberim, b─▒rak bu mantar i┼člerini a─čabey, hazine ar─▒yorsan a├ž─▒k├ža s├Âyle, haritay─▒ g├Âster, gerisini bize b─▒rak, dedi.”

├ť├ž bin tarif toplad─▒m
Avrupa mutfa─č─▒ndan bug├╝ne kadar ├╝├ž bin farkl─▒ yabani mantar tarifi toplad─▒m. Izgaradan, sos yap─▒m─▒na ├žok farkl─▒ ┼čekilde kullan─▒labilir. B├Âre─či bile yap─▒l─▒r. Benim tercihim ise mantar─▒n, ├Âzg├╝n tad─▒ fark edilecek ┼čekilde en sade haliyle t├╝ketilmesi. Tavada, tereya─č─▒nda, so─čanla ├ževirmek yeterli. Mantarlar─▒ tan─▒rsan─▒z, biber bile kullanmaya gerek kalmaz.

T├╝rkiye’de ├Âld├╝rmeyen mantar zehirli kabul edilmiyor
Avrupa’da her k├Âyde, kul├╝pte mantar─▒ ├žok iyi bilen uzmanlar bulunur, t├╝m ├╝yeler toplad─▒klar─▒ mantar─▒ bu ki┼čiye g├Âsterir. T├╝rkiye’de bilgisizlik y├╝z├╝nden, zehirli mantarlar pazarlarda sat─▒l─▒yor. Her mantar 24 saatte ├Âld├╝rmez. Cortinarius Orellenus’ta ├Âl├╝m bir ila be┼č ay aras─▒nda ger├žekle┼čir. K├╝reda─člar─▒’nda zehirli mantar toplayanlar─▒ uyard─▒─č─▒mda “Dedelerim de bunu yiyordu, kimse ├Âlmedi” dediler. Ailelerinde b├Âbrek yetmezli─či ya┼čayan var m─▒, diye sorunca, “Bizim ailenin b├Âbrekleri pek sa─člam de─čil, ├žo─ču b├Âbrek yetmezli─činden ├Âl├╝r” cevab─▒n─▒ ald─▒m.
http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=8851904 – 04.05.2008

Click to rate this post!
[Total: 1 Average: 5]
(Visited 56 times, 1 visits today)

Related posts

Leave a Comment