Mantar─▒n ekolojik istekleri

yenilebilir mantarlar

Mantar─▒n ekolojik istekleri
Mantar─▒n ekolojik istekleri di─čer bitkilerin ekolojik isteklerinden farkl─▒d─▒r. Bu farkl─▒l─▒k mantar─▒n ├Âzel morfolojik yap─▒s─▒ndan ve biyolojisinden kaynaklanmaktad─▒r. Mantar klorofil ta┼č─▒mamas─▒ nedeniyle fotosentez ├╝r├╝nlerini sentezleyemez. Bunlar─▒ haz─▒r halde almak zorundad─▒r. Bu durumda ├ž├╝r├╝m├╝┼č organik maddelerin bol olarak bulunmad─▒─č─▒ topraklarda geli┼čemez. Dolay─▒s─▒yla ├╝retimi i├žin ├Âzel yeti┼čtirme ortam─▒ haz─▒rlanmas─▒na gerek g├Âsterir. Bu konu kompostun haz─▒rlanmas─▒ b├Âl├╝m├╝nde ├Âzel olarak ele al─▒nacak ve ayr─▒nt─▒l─▒ bi├žimde incelenecektir.

Mantar iklimsel istekleri a├ž─▒s─▒ndan da ├žok se├žici bir bitkidir. ├ľzellikle s─▒cakl─▒k, nem ve havaland─▒rma istekleri de─či┼čik geli┼čme d├Ânemlerinde birbirinden farkl─▒d─▒r. Her geli┼čme d├Âneminde optimal de─čerler olduk├ža dar s─▒n─▒rlar i├žinde bulunur. Optimal de─čerlerden olacak sapmalar geli┼čmenin seyrini h─▒zla de─či┼čtirebilir ve buna ba─čl─▒ olarak verim ile ├╝r├╝n kalitesini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de etkiler. ┼×imdi bu fakt├Ârleri tek tek inceleyelim.

Mantar iklimsel istekleri a├ž─▒s─▒ndan da ├žok se├žici bir bitkidir. ├ľzellikle s─▒cakl─▒k, nem ve havaland─▒rma istekleri de─či┼čik geli┼čme d├Ânemlerinde birbirinden farkl─▒d─▒r. Her geli┼čme d├Âneminde optimal de─čerler olduk├ža dar s─▒n─▒rlar i├žinde bulunur. Optimal de─čerlerden ancak sapmalar geli┼čmenin seyrini h─▒zla de─či┼čtirebilir ve buna ba─čl─▒ olarak verim ile ├╝r├╝n kalitesini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de etkiler.

S─▒cakl─▒k
Mantar misellerinin geli┼čmesi ile karpofor olu┼čumu a┼čamalar─▒nda s─▒cakl─▒k istekleri de─či┼čiktir. Misel geli┼čmesi i├žin en iyi kompost s─▒cakl─▒k 23-25CÔÇÖdir. Bunun alt─▒na ve ├╝st├╝ne do─čru gittik├že misel geli┼čmesinde gerileme g├Âr├╝l├╝r, 28CÔÇÖde geli┼čme durur ve 30CÔÇÖnin ├╝zerinde miseller ├Âl├╝r. D├╝┼č├╝k s─▒cakl─▒kta mantar misellerinin geli┼čmesi yava┼člamakla birlikte, canl─▒l─▒klar─▒n─▒ 0CÔÇÖye kadar s├╝rd├╝rebilir. Bununla birlikte birinci geli┼čme d├Ânemi olarak adland─▒r─▒lan, misellerin kompost ├╝zerinde geli┼čmesi a┼čamas─▒nda optimal d├╝zey olan 24C kompost s─▒cakl─▒─č─▒n─▒n sabit tutulabilmesi i├žin ada hava s─▒cakl─▒─č─▒n─▒n bunu 4-5 C gibi, biraz d├╝┼č├╝k kalmas─▒ yararl─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ kompost, misel geli┼čmesi s─▒ras─▒nda organik par├žalanma devam etti─činden s─▒cakl─▒k ne┼čreder. Ba┼člang─▒├žta kompostun her y├╝z kilosu bir saatte 60 kcal civar─▒nda enerji verir. Ortalama 35 ton kompost bulunan bir odada 2.100.000 kcal/saat s─▒cakl─▒k meydana gelir ve bu oda s─▒cakl─▒─č─▒nda 4-6 C bir art─▒┼č meydana getirir. Bunun i├žin, kompost s─▒cakl─▒─č─▒n─▒ 24CÔÇÖde tutulabilmesi, oda s─▒cakl─▒─č─▒n─▒n 18-20 CÔÇÖye ayarlanmas─▒ ile sa─članabilir. Oda s─▒cakl─▒─č─▒n─▒n daha y├╝ksek olmas─▒ durumunda havaland─▒rma, so─čutma veya nemlendirme yolu ile s─▒cakl─▒k d├╝┼č├╝r├╝lmelidir. Miselim kompost i├žinde optimal olan 24 C geli┼čme s─▒cakl─▒─č─▒, 12CÔÇÖnin alt─▒na d├╝┼čmemelidir ve bunun i├žin gerekli ├Ânlemler al─▒nmal─▒d─▒r. Aksi halde 20 CÔÇÖnin alt─▒ndaki s─▒cakl─▒klarda miselin kompostu sarma s├╝re uzar, 10 CÔÇÖden sonra misel geli┼čmesi tamamen durma noktas─▒na gelir.

Bunu da oku :  Mantarlar hakk─▒nda yanl─▒┼č inan─▒┼člar

─░kinci geli┼čme a┼čamas─▒nda, yani ┼čapka meydana getirme d├Âneminde, mantar─▒n s─▒cakl─▒k iste─či daha d├╝┼č├╝kt├╝r. Bu a┼čamadaki en elveri┼čli hava s─▒cakl─▒─č─▒ 14ÔÇô16 C aras─▒ndad─▒r. Bu nedenle ├Ârt├╝ topra─č─▒ serildikten sonra mantar yeti┼čtirme odalar─▒n─▒n s─▒cakl─▒─č─▒ 14ÔÇô16 C aras─▒na d├╝┼č├╝r├╝lmelidir. Bu de─čerlerin alt─▒na inildi─činde ve ├╝st├╝ne ├ž─▒k─▒ld─▒─č─▒nda hem verim miktar─▒ hem de kalite etkilenir. S─▒cakl─▒─č─▒n 18 CÔÇÖye do─čru y├╝kselmesi erkencili─če neden olur. Fakat toplam verimde bir azalma yarat─▒r ve ├že┼čitli hastal─▒klara yol a├žabilir. Gen├ž bir primordiyumun normal geli┼čmi┼č ┼čapka haline d├Ân├╝┼čmesi, 10CÔÇÖde 22 g├╝nde, 15.5CÔÇÖde 10 g├╝nde, 21.1CÔÇÖde ise 6 g├╝nde tamamlanabilmektedir. S─▒cakl─▒─č─▒n 10-14CÔÇÖde bulunmas─▒ ise verimde gecikme ve azalma meydana getirir, fakat elde olunan ├╝r├╝n├╝n kalitesini y├╝kseltir. G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, s─▒cakl─▒─č─▒ y├╝kselterek karpofor olu┼čumunu h─▒zland─▒rmak erkencilik sa─člamak ve azaltarak hasad─▒ geciktirmek m├╝mk├╝nd├╝r. Nitekim hafta sonu veya tatil g├╝nlerinde i┼č├ži bulmakta g├╝├žl├╝k ├žeken AvrupaÔÇÖdaki baz─▒ b├╝y├╝k mantar i┼čletmeleri, tatil g├╝nlerindeki hasad─▒ azaltmak i├žin, bir g├╝n ├Ânceden s─▒cakl─▒─č─▒ d├╝┼č├╝k tutarak, ├╝r├╝n olu┼čumunu normal ├žal─▒┼čma g├╝nlerine kayd─▒rma yoluna gitmektedirler.

Nem
Mantar─▒n geli┼čmesi i├žin hem yeti┼čtirildi─či ortam neminin ve hem de hava oransal neminin y├╝ksek olmas─▒ gerekir. Zaten do─čada da mantarlar─▒n belirli d├Ânemlerde ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒n as─▒l nedenlerinden birisi de nemdir. Mantarlar genellikle ya─čmurlardan sonra topra─č─▒n ve havan─▒n nemli oldu─ču d├Ânemlerde aktif hale ge├žerek, geli┼čmeye ve ┼čapka olu┼čturmaya ba┼člarlar.

Yeti┼čtiricilikte de, hem kompost ve ├Ârt├╝ topra─č─▒ hem de hava nemi b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒r. Mantar misellerinin geli┼čmesi i├žin oransal hava neminin %80-90 aras─▒nda olmas─▒ gerekir. Daha d├╝┼č├╝k hava neminde, kompost buharla┼čmayla su kaybeder ve misel geli┼čmesi yava┼člar, Daha y├╝ksek oranda hava nemi ise, bir├žok hastal─▒klar─▒n geli┼čmesi i├žin elveri┼čli ortam do─čurur. ┼×apka olu┼čturma d├Âneminde yeti┼čtirme odalar─▒n─▒n atmosferinde %80-90 aras─▒nda nem bulundurman─▒n ikinci amac─▒, kuru atmosferde ├Ârt├╝ topra─č─▒ h─▒zla su kaybeder, su kaybeden ├Ârt├╝ topra─č─▒nda mantar primordium olu┼čumu geriler, olu┼čan gen├ž primordiumlar─▒n y├╝zeyleri esmerle┼čir. B├Âylece primordiumlar─▒n olu┼čturdu─ču mantarlar hem k├╝├ž├╝k kal─▒r, hem de ├╝zerlerinde ├žatlaklar ve pullanmalar meydana gelir. ├ťr├╝n├╝n miktar─▒ ve kalitesi azal─▒r, rengi bozulur.

Bunu da oku :  T├╝rkiye'nin Mantar ├çe┼čitlili─či

Havaland─▒rma
Misel geli┼čtirme a┼čamas─▒nda havaland─▒rmaya pek fazla gerek olmayabilir. Zira bu d├Ânemde misellerin solunumu i├žin gerekli hava atmosferlerde mevcuttur ve fazla aktivite olmad─▒─č─▒ i├žin mevcut hava yeterlidir. Buna kar┼č─▒l─▒k fr├╝ktifikasyon a┼čamas─▒nda, yani ikinci geli┼čme d├Âneminde, mantar─▒n y├╝ksek havaland─▒rma iste─či ile ba┼člar. Bu istek hasat ├Âncesi en ├╝st d├╝zeye ula┼č─▒r. Havaland─▒rma esas olan, mantarlar aras─▒ndaki havada biriken karbondioksitin at─▒lmas─▒ ve taze hava ile de─či┼čtirilmelidir. Ayr─▒ca havaland─▒rma veya oda i├žinde yarat─▒lan hava hareketi, yeti┼čtirme odas─▒ i├žindeki havan─▒n nem ve s─▒cakl─▒k d├╝zeyinin ayarlanmas─▒na ve d├╝zenli bi├žimde da─č─▒lmas─▒na yard─▒m eder.

Mantar olu┼čumu ve hasat d├Ânemindeki hava karbondioksit oran─▒ %0.03 ile 0.1 aras─▒nda bulunmal─▒d─▒r. Bu de─čerler aras─▒nda ┼čapka olu┼čumu normal ger├žekle┼čir. Karbondioksit oran─▒n─▒n %0.5-1.0 aras─▒nda bulunmas─▒ fr├╝ktifikasyonu azalt─▒r, %1.0 ile 1.8 aras─▒nda mantarlar anormal geli┼čir, saplar incelir ve uzar, kalite h─▒zla d├╝┼čer. Oran─▒n daha da y├╝kselmesi ile misel geli┼čmesi yava┼člar ve %2ÔÇÖden sonra geli┼čme tamamen durur. Miseller vejetatif safhada kal─▒rlar, fr├╝ktifikasyon gecikir. Bu bak─▒mdan havaland─▒rmayla, oda havas─▒n─▒n de─či┼čtirilerek karbondioksitli havan─▒n at─▒lmas─▒ ve temiz oksijenli havan─▒n i├žeri al─▒nmas─▒ gerekir.

Bunu da oku :  Mantar ve s─▒cakl─▒k

Havaland─▒rman─▒n ┼čiddeti ve s─▒cakl─▒─č─▒na de─či┼čik fakt├Ârler etki yapar. Bunlar─▒n en ├Ânemlileri yeti┼čtirme odalar─▒n─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝, odalardaki kasa veya torba miktar─▒ ve ├╝r├╝n dalgas─▒, yeti┼čtirme yerlerinin s─▒cakl─▒─č─▒, odalarda ├žal─▒┼čan personelin say─▒s─▒ ve yeti┼čtirilen mantar ├že┼čididir. Baz─▒ ├že┼čitler karbondioksite kar┼č─▒, di─čerlerine g├Âre daha duyarl─▒d─▒r. Yine bazu ├že┼čitler di─čerlerine g├Âre daha fazla karbondioksit meydana getirir ve daha fazla havalanmaya gerek g├Âsterir. Y├╝ksek s─▒cakl─▒klarda solunum art─▒─č─▒ndan karbondioksit miktar─▒ da y├╝kselir ve daha s─▒k havaland─▒rma yapma gere─či do─čar. Birim hacimdeki kompost miktar─▒ ve ├╝r├╝n dalgas─▒n─▒n kuvveti de, karbondioksit miktar─▒n─▒ etkileyece─činden, havaland─▒rma oran─▒n─▒ belirlemede g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nmal─▒d─▒r. Ayr─▒ca odada ├žal─▒┼čan i┼č├žilerin ki┼či ba┼č─▒na saatte 30 litre kadar karbondioksit gaz─▒n─▒ odaya verdikleri de unutulmamal─▒d─▒r.

I┼č─▒k
S─▒cakl─▒k, nem ve havaland─▒rma bak─▒m─▒ndan ├žok se├žici olan mantar, ─▒┼č─▒k konusunda olduk├ža kanaatkar bir bitki olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar, Asl─▒nda mantar─▒n birinci ve ikinci geli┼čme d├Ânemlerinde ─▒┼č─▒─ča gereksinimleri yoktur. Hatta fazla ─▒┼č─▒─č─▒n kalite ├╝zerine olumsuz etkileri bulundu─čundan bile s├Âz edilmektedir. Agaricus bisporus yeti┼čtiricili─činde ─▒┼č─▒k sadece karanl─▒k odada i┼č├žilerin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ sa─člamak a├ž─▒s─▒ndan d├╝┼č├╝n├╝l├╝r. Pleurotus t├╝rlerinin yeti┼čtiricili─činde ─▒┼č─▒k, mantar─▒n olu┼čmas─▒ i├žin zorunlu bir iklim fakt├Âr├╝d├╝r.

Click to rate this post!
[Total: 2 Average: 5]
(Visited 24 times, 1 visits today)

Related posts

Leave a Comment